Tarih: 01.06.2016 Çarşamba | Okunma Sayısı: 2478

ÇED RAPORLARI HAKKINDA

Harun YURTSEVEN Harun YURTSEVEN
Çevre Mühendisi

ÇED RAPORLARI HAKKINDA MAKALE

Giriş

Canlıların hayatları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortama çevre denir.

Çevrenin korunması, geliştirilmesi ve iyileştirilmesi konularında gösterilen çabaların amacı insanların daha sağlıklı ve güvenli bir çevrede yaşamalarını sağlamaktır. Bunu sağlayacak olan da insanın kendisidir. Çünkü çevreye zarar veren de çevreyi koruyan ve geliştiren de insandır. Günümüzde çevre bilinci sağlıklı bir çevrede yaşamayı, temel insan haklarından biri olarak kabul etmektedir. Bu ise ancak kaliteli bir eğitimle mümkündür. İnsan ve çevre arasındaki etkileşimin vazgeçilmez nitelikte oluşu, çevre kavramının günümüzde kazandığı boyutlar, çevrenin ulusal düzeyde olduğu kadar uluslararası düzeyde de yeni yaklaşımlarla ele alınması gereğini ortaya çıkarmıştır. Anayasamızın 56. maddesinde; "Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşın ödevidir." denilmektedir. Bu doğrultuda çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi konusunda devlete ve vatandaşlara çeşitli görevler düşmektedir. Çevre bilincine sahip olmayan bir insan, yaşadığı dünyayı kendisinden sonra başkalarının da kullanacağını idrak edemez.

Bu amaçla çevre politikaları oluşturmak ve sürdürülebilir bir çevre için bazı önlem ve tedbirler almak gerekmektedir.  Bu tedbir ve önlemler insanın ihtiyaçlarını karşılaması için her türlü üretim ve yatırımın başlamadan çevreye ne gibi sonuçlar doğuracağı oluşan atıkların bertarafının ve ekosisteme zararının minimum düzeyde olacağının belirlenmesi, olumlu olumsuz yönleri ele alınarak ilgili kurum görüşleri ve halkın bilinçlendirilmesi ile bir sonuca varılması o yatırımın yapılıp yapılmaması hususunda karar vermesini sağlayan değerlendirmeye çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) denilmektedir.

Çevresel etki değerlendirme (Çed) raporu sanayi yatırımları başta olmak üzere enerji, petrol, maden, kimya, turizm, tarım ve gıda gibi birçok alanda gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye ve ekosisteme olan etkilerini önceden belirleme ve bu belirlenen etkileri ortadan kaldırma ya da minimizasyona indirgeme çalışması olarak karşımıza çıkan bir kavramdır.

1960 lı yılların sonunda Amerika’da ulusal çevre politikası kanunu ile ilk defa gündeme gelen ve    1970’li yıllarda Avrupa’da önem kazanan bu kavram önlem alma prensibine dayanmaktadır. Bu yaklaşım 1983’te Çevre Kanunu sonrasında Türkiye’de de uygulanmaya başlanmış ve bu kapsamda 1993 yılında ÇED Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelikle genel çerçevesi çizilen ÇED’in amacı “ekonomik ve sosyal gelişmeye engel olmaksızın çevre değerlerini ekonomik politikalar karşısında korumak, planlanan bir faaliyetin yol açabileceği bütün olumsuz çevresel etkilerin önceden tespit edilip gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamak” şeklinde belirtilmiştir.

ÇED Yönetmeliğine göre, ÇED Raporuna tabi kurum, kuruluş ve işletmeler özelliklerine göre iki gruba ayrılmıştır.

Birinci grupta yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan veya Bakanlıkça "ÇED Gerekli” dir kararı verilen bir proje için özel bir formata göre hazırlanacak ÇED Raporu yer alır. 

           İkinci grupta ise, yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projelere ÇED uygulanmasının gerekli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, proje sahibi, bir dilekçe ekinde Ek-IV’ e göre hazırlayacağı üç adet Proje tanıtım dosyası ve eklerinde yer alan bilgi belgelerin doğru olduğunu belirtir taahhüt yazısını ve imza sirkülerini Bakanlığa sunar. Bakanlık, proje için hazırlanan proje tanıtım dosyasını Ek-IV de yer alan kriterler çerçevesinde toplam yirmibeş işgünü içinde inceler. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerde eksikliklerin bulunması halinde bunların tamamlanmasını proje sahibinden ister. Bu süreç sonucunda “ ÇED Gerekli" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilir.  ÇED gerekli değildir kararı alınan faaliyetler için 5 iş günü askıda ilan ve halkın bilgilendirilmesi yapılır ve 5 yıl içinde yatırıma başlanmalıdır.

Ek I, Ek II ve Muafiyet Başvuruları 01.11.2013 tarihinden itibaren Çevrimiçi ÇED (e-çed) sisteminden yürütülmektedir.

Çed sürecindeki temel aşamalar aşağıdaki tablodaki gibidir.

 

1. Proje hazırlama

 

Proje sahibi projesi için hazırlık çalışmaları yapar.

 

2. Yetkili kuruma (örn; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) başvuru

 

Yatırım izni için yetkili kuruma başvurmadan önce projeden kurumu haberdar etmek zorundadır.

 

3. Seçme-eleme

 

Yetkili kurum ÇED gerekip gerekmediği konusunda karar verir. Seçme eleme kararı kaydedilmeli ve halka duyurulmalıdır.

 

4. Kapsam belirleme

 

ÇED çalışmalarında ele alınacak konuları ve bu çalışmaların yürütülmesi ile ilgili hususları belirler.

 

5. ÇED çalışmaları

 

Proje sahibi ÇED mevzuatının gerektirdiği çalışmaları yapar ya da yaptırır.

 

6. ÇED raporunun incelenmek üzere yetkili kuruma sunulması

 

Proje sahibi ÇED raporunu yatırım izni başvurusu (proje) ile birlikte sunar.

 

7. ÇED raporunun incelenmesi

 

Birçok ülkede yetkili kurum ÇED raporlarını kendi uzmanları vasıtasıyla inceler. ÇED raporu yetersiz görülürse revize edilmesi ya da ek çalışmalar yapılması istenebilir

 

8. İlgili kurum ve kuruluşlar ile halkın katılımı

 

ÇED raporu çevre konusunda yetkili kurumun yanı sıra tüm ilgili kurum ve halkın incelemesine açıktır. Bu incelemeler sonucunda ilgililer yetkili kuruma görüş bildirebilir.

 

9. Karar verme

 

Yatırım izni verilmeden önce ÇED raporu ve ilgili tarafların görüşleri değerlendirilmelidir.

 

10. Kararın açıklanması

 

Karar, olumsuz çevre etkilerini azaltıcı önlemlerin tanımı ve kararın sebepleri ile birlikte halka açıklanmalıdır.

 

11. Denetleme

 

Projenin uygulanması (inşaat, işletme, işletme sonrası) sırasında çevresel olumsuz etkilere karşı alınacak önlemler denetlenmelidir.

Tablo 1.1: 857337/EEC ve 97/11/EC sayılı AB ÇED direktifleri uyarınca Avrupa Birliği'nde ÇED sürecindeki temel aşamalar

ÇED, ekonomik kalkınmayı ve gelişmeyi engel teşkil etmeden, çevre sorunlarına çözüm üreten bilimsel ve pratik yaklaşımları oluşturur. Çevresel açıdan sürdürülebilir ve ekonomik açıdan yararlı olan çözümler ve alternatifler üretir. Planlanan ve/veya düşünülen bir proje yada yatırımda ilk yapılacak iş ÇED çalışmasıdır. Yatırımın daha tasarım halinde  başlayan ÇED sürecinde, yatırım şekilleniyor, düzenleniyor, fikirler netleşiyor, projeleniyor ve yatırımcının yol haritası ortaya çıkıyor. Yapılacak yatırımların çevre ile uyumlu nitelikte olması  Sürdürülebilir çevre  ve yatırım ilişkisi hem kalkınmayı hem de bu kalkınması sırasında ekosisteme olan etkiyi en aza indirecektir.

çevre kirliliğine sebep olacak ve ‘ÇED olumsuz’ kararı verilebilecek yatırımlar, daha etüt safhasında ‘ÇED Yeterlik Belgesi’ sahibi mühendislik ve danışmanlık firmaları tarafından elemine edilmekte ve bu projelere ÇED Başvuru Dosyaları hazırlanmamaktadır. Yatırımcıya yapılan teknik müşavirlik kapsamında, yatırımcı projesinin çevresel sorunları hakkında bilgilendirilmekte ve bu tür yatırımlar için Bakanlığa müracaatları yapılmamaktadır. ÇED sürecini yürütecek ve ÇED Raporunu hazırlayacak firmalara Bakanlık tarafından “ÇED Yeterlik Belgesi” verilmektedir. Firmanın raporla ilgili hataları olur ise belge iptal edilmektedir. Belge sahibi firmalarımız, gerek Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın ve gerekse yatırımcının tarafsız çözüm ortağı ve/veya Teknik Çevre Müşaviri konumundadır. 

çed raporunun temel amacı sürdürülebilir bir çevre oluşturmak, insanoğlunun gereksinimlerinin çevreye ve doğaya zarar vermeden gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamak ve onlara sağlıklı bir çevre de yaşayabileceği bir dünya bırakmak için gerekli önlem ve tedbirleri alınmasını sağlamaktır.

Unutulmamalıdır ki çevre, bize geçmişten kalan bir miras değil; korunması, geliştirilmesi ve gelecek nesillere en güzel şekilde devredilmesi gereken bir emanettir.

Yazarımızın Diğer Yazıları

ZİYARETÇİ SAYACI
  • Online
  • Bugün
  • Dün
  • Toplam
  • :
  • :
  • :
  • :

Lansy Mühendislik ve Danışmanlık © 2013

İLKNET